Yıllarca süren yasaklara rağmen sigara yeniden yükselişte: Türkiye dünyada ikinci sırada

Onlarca yıldır uygulanan kapsamlı yasaklara, vergi artışlarına ve sağlık uyarılarına rağmen Türkiye'de sigara kullanımı yeniden yükselişe geçmiş durumda ve bu tablo, kamu sağlığı açısından uzmanları ciddi biçimde endişelendiriyor.

Türkiye Sağlık Araştırması'nın son verilerine göre, 15 yaş ve üzeri bireylerde her gün tütün mamulü kullananların oranı 2022'de yüzde 28,3 iken 2025'te yüzde 30,1'e çıktı, yani düşüş beklenen bir dönemde tam tersine bir artış yaşandı.

Rakamların büyüklüğü

Tüketimin boyutu çarpıcı, çünkü 2025 yılında yalnızca yasal piyasada yaklaşık 8 milyar paket sigara satıldığı ortaya çıktı, bu da her gün ortalama 22 milyon paketin tüketiciye ulaştığı anlamına geliyor.

Bu rakamlarla Türkiye, dünyada sigara tüketiminde en üst sıralarda, ikinci basamakta yer alıyor, ki bu durum ülkenin sağlık sistemine ve bireylerin bütçesine yıllar içinde çok ağır bir yük bindiriyor.

Sigaraya harcanan para ve ortaya çıkan sağlık maliyetleri birlikte düşünüldüğünde, tütünün yalnızca bir alışkanlık değil, aynı zamanda büyük bir ekonomik sorun olduğu da açıkça görülüyor.

Yıllarca süren kontrol politikaları

Türkiye aslında tütünle mücadelede uzun bir geçmişe sahip, çünkü 19 Ocak 2008'de yayımlanan 5727 sayılı Kanun ile evler dışındaki tüm kapalı alanlarda tütün mamulü tüketimi yasaklandı ve düzenleme 2009 yılının Temmuz ayında tam olarak yürürlüğe girdi.

Bu adımla Türkiye, dumansız hava sahasına giren üçüncü Avrupa ülkesi oldu, 2013 yılında ise taşıtların içinde sigara içmek de yasaklanarak korumanın kapsamı daha da genişletildi.

Bunlara ek olarak düz paket uygulaması, düzenli vergi artışları ve paketlerin üzerindeki büyük sağlık uyarıları gibi çok bileşenli bir tütün kontrol politikası hayata geçirildi, yani araç eksikliğinden söz etmek mümkün değil.

Sağlık bedeli

Tüm bu önlemlere karşın bedel çok ağır, çünkü Dünya Sağlık Örgütü, Amerikan Kanser Topluluğu ve Dünya Akciğer Vakfı'nın katkılarıyla hazırlanan Tütün Atlası'na göre Türkiye'deki erkeklerin yüzde 31'i tütün kaynaklı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybediyor.

Sigara; akciğer kanseri, kalp hastalıkları, inme ve kronik solunum yolu hastalıkları başta olmak üzere pek çok ölümcül sorunla doğrudan ilişkili, ve zararı yalnızca içen kişiyle sınırlı kalmayıp çevresindeki insanları da pasif içicilik yoluyla etkiliyor.

Neden yeniden artıyor

Yasakların bu kadar kapsamlı olmasına rağmen tüketimin yeniden yükselmesi, uzmanlara göre bağımlılığın gücü, stresle baş etme çabası, kaçak piyasanın varlığı ve gençler arasında yeni ürünlere yönelim gibi birçok faktörün bir arada rol oynadığını gösteriyor.

Genel tabloya bakıldığında, mevcut politikaların sürdürülmesi kadar bu politikaların etkin biçimde denetlenmesi, bırakma destek programlarının yaygınlaştırılması ve gençlerin korunması, Türkiye'nin yeniden yükselen bu eğilimi tersine çevirebilmesi için kritik önem taşıyor.